اولین سیاهچاله عظیمی که تا به حال عکاسی شده است با انفجار شگفت انگیز پرتوهای گاما فوران کرد.

در سال 2018 یک تلسکوپ پیشگامانه به اندازه زمین نشان داده است که اولین تصویر از یک سیاهچاله را گرفته است. همان ابزار، تلسکوپ افق رویداد (EHT)، اکنون شاهد فوران همان سیاهچاله در یک انفجار قدرتمند و غیرمنتظره است. دانشمندان امیدوارند که با مطالعه این تابش، بتوانند ساختار احاطه کننده سیاهچاله های کلان پرجرم را بهتر مدل کنند.
این فوران، که حدود سه روز در آوریل و می 2018 به طول انجامید، از سیاهچاله بسیار پرجرم به نام M87* که در قلب کهکشان M87 قرار دارد، فوران کرد و در فاصله 55 میلیون سال نوری از ما قرار دارد. 25 تلسکوپ زمینی و مداری که EHT را تشکیل می دهند، انفجار را به صورت نور پرانرژی به نام پرتوهای گاما دیدند.
نه تنها این اولین باری بود که M87* از سال 2010 شعله ور شد. در اینجا، اما فوران همچنین پرانرژی تر از فوران های معمولی از این سیاهچاله بود.
اعتقاد بر این است که سیاهچالههای پرجرم در مرکز همه کهکشانهای بزرگ، از جمله کهکشان ما، کهکشان راه شیری، وجود دارند.
M87* با سیاهچاله مرکزی کهکشان راه شیری، Sagittarius A* (Sgr A*) متمایز می شود. سیاهچاله کلان جرم خانه ما جرمی برابر با 4.3 میلیون خورشید دارد، در حالی که M87* جرمی برابر با 5.4 دارد. میلیارد خورشید!
اما M87* همچنین با Sgr A* تفاوت دارد زیرا این سیاهچاله دورتر به شدت تغذیه می کند. این منبع مسئول جت های مرتبط با شعله های پر انرژی است، مانند انفجار پرتو گاما مشاهده شده توسط EHT در سال 2018.
همراه با مشاهدات زیر میلیمتری EHT، دادههای جدید جمعآوریشده در باندهای پرتوهای متعدد فرصتی منحصربهفرد برای درک ویژگیهای ناحیه انتشار پرتو گاما، ارتباط تغییرات بالقوه به جت M87 و فعال کردن تستهای حساستر نسبیت عام را ارائه میدهد. جیاکومو پرینسیپ، رهبر پروژه و محقق دانشگاه تریست در بیانیه ای گفت: “این مشاهدات ممکن است برخی از سوالات اساسی اخترفیزیک را روشن کند. که هنوز حل نشده اند.
جتهای نسبیتی قدرتمندی که در برخی کهکشانها دیده میشوند چگونه به وجود میآیند؟ ذرات مسئول انتشار پرتوهای گاما در کجا شتاب میگیرند؟ چه پدیدهای آنها را به انرژیهای تریلیونها الکترون ولت شتاب میدهد؟ منشأ پرتوهای کیهانی چیست؟
سیاهچاله ها به هم ریخته اند
چیزی که سیاهچاله ها را واقعاً متمایز می کند، غلبه ماده ای است که آنها را احاطه کرده است. در حالی که برخی مانند Sgr A* در انبارهای نسبتاً خالی وجود دارند (اگر سیاهچاله ما یک فرد بود، با رژیم غذایی حاوی یک دانه برنج در هر میلیون سال وجود داشت)، برخی دیگر مانند M87* مواد زیادی برای تغذیه دارند.
با این حال، در حالی که تصویر ما از یک سیاهچاله، تصویر یک تیتان کیهانی همهگیر و همهگیر است که هیچ چیز نمیتواند از آن فرار کند، سیاهچالههای عظیمی مانند M87* در واقع کاملاً هدر میدهند. مانند کودکان نوپا، بیشتر غذاهایی که برای این سیاهچاله ها در نظر گرفته شده است، به زور بیرون می روند.
ماده ای که سیاهچاله های کلان پرجرم را احاطه کرده است در یک ابر مسطح به نام قرص برافزایش و به شکل گاز فوق گرم به نام “پلاسما” وجود دارد، زیرا هنوز حرکت زاویه ای یا چرخش دارد. این تکانه زاویه ای همچنین به این معنی است که این پلاسما نمی تواند مستقیماً روی سیاهچاله بیفتد. در عوض، حول سیاهچاله مرکزی پرجرم می چرخد و به تدریج وارد آن می شود.
با این حال، سیاهچاله های بسیار پرجرم نیز توسط میدان های مغناطیسی قدرتمند احاطه شده اند. این کانال ها مواد را از دیسک برافزایشی به قطب های سیاهچاله هدایت می کنند. در برخی مواقع، این ذرات تا سرعت نزدیک به نور شتاب می گیرند و به صورت جت های پرانرژی به بیرون پرتاب می شوند.
این جت ها با انفجارهای تابش الکترومغناطیسی مانند انفجار پرتو گاما که توسط EHT مشاهده می شود، همراه هستند.
انفجار پرانرژی M87* که توسط EHT مشاهده شد نشان داد که فوران جت با سرعت نزدیک به نور در اطراف این سیاهچاله فاصله شگفت انگیزی را گسترش می دهد.
پهنای این جت ده ها میلیون بار بیشتر از خود سیاهچاله است. تفاوت در اندازه آنقدر زیاد است که شبیه به یک نهنگ آبی است که از یک باکتری منفرد فوران می کند.
اینکه سیاهچالهها چگونه این جتها را شلیک میکنند هنوز یک راز است که دانشمندان EHT امیدوارند این مشاهدات بتوانند به ته آن کمک کنند.
“به ویژه، این نتایج اولین فرصت برای شناسایی نقطه ای است که در آن ذرات عامل فوران شتاب می گیرند، که به طور بالقوه می تواند یک بحث طولانی مدت در مورد منشاء پرتوهای کیهانی (ذرات بسیار پرانرژی) از فضا را حل کند. پرینسیپ ادامه داد، روی زمین کشف شد.

EHT همه چیز در مورد همکاری بین ابزارها است و این نتایج نمونه بارز آن است.
علاوه بر تلسکوپهایی که قبلاً ترکیب شدهاند تا EHT را به یک تلسکوپ به اندازه زمین تبدیل کنند، این کمپین به ابزارهای فضایی مانند Fermi، NuSTAR، Chandra و Swift روی آورد.
Elisabetta Kawassuti ناظر Fermi گفت: “Fermi-LAT افزایش شار قابل توجهی را در همان دوره با رصدخانه های دیگر نشان داد، که به شناسایی منطقه انتشار پرتو گاما در طول این افزایش روشنایی کمک می کند.” M87 آزمایشگاهی است که یک بار دیگر نشان میدهد که چقدر مهم است که مشاهدات هماهنگ در طولموجهای چندگانه و همچنین نمونهبرداری به خوبی برای توصیف کامل تنوع طیفی منبع، تنوعی که احتمالاً در مقیاسهای زمانی مختلف گسترش مییابد، با گستردهترین دید ممکن، کامل است. در سراسر طیف الکترومغناطیسی.”
به لطف همکاری بین این تلسکوپ ها و سایر تلسکوپ ها، دانشمندان توانستند تغییر واضحی در زاویه جت از هسته M87 تشخیص دهند. به نظر می رسد این اتفاق به صورت سالانه رخ می دهد.
این تیم همچنین متوجه تغییرات مرتبط در افق رویداد، مرز بیرونی تله نور هر سیاهچاله شد. این نشان دهنده ارتباط بین افق رویداد و جت های قدرتمندی است که توسط سیاهچاله ها به بیرون پرتاب می شوند.
“در اولین تصویر در طول کمپین رصد سال 2018. مشاهده شد که این حلقه همگن نیست و بنابراین دارای عدم تقارن (یعنی مناطق روشن تر) است. “مشاهدات پیگیری در سال 2018 انجام شد و تحقیقات مربوط به این نشریه داده ها را تایید کرد، اما تاکید کرد که زاویه موقعیتی عدم تقارن تغییر کرده است.”
تحقیقات این تیم روز جمعه (13 دسامبر) در مجله Astronomy & Astrophysics منتشر شد.




