تلسکوپ فضایی جیمز وب از سیاهچاله هیولایی در خواب پس از پرخوری در کیهان اولیه عکس می گیرد.

چرت زدن پس از پرخوری معضلی است که بسیاری از ما در کریسمس با آن خوش شانس خواهیم بود. یک مطالعه جدید نشان داده است که میلیاردها سال پیش، برخی از سیاهچاله های اولیه نیز پس از گرم شدن بیش از حد مجبور به چرت زدن بودند.
ستاره شناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST)، سیاهچاله ای بسیار پرجرم خفته را مشاهده کردند که تنها 800 میلیون سال پس از انفجار بزرگ وجود داشت. این هیولای فضایی پس از یک وعده غذایی بزرگ از گاز و غبار کهکشانی از بین رفت.
یک سیاهچاله در اندازه هیولایی خود فوق العاده است. این سیاهچاله با جرمی حدود 400 میلیون برابر خورشید، پرجرم ترین سیاهچاله ای است که توسط JWST در کیهان اولیه مشاهده شده است. این کشف که روز چهارشنبه (18 دسامبر) در مجله نیچر منتشر شد، معمای این که چگونه سیاهچاله های کلان پرجرم در کیهان اولیه به این سرعت پرجرم شدند را پیچیده تر می کند.
جرم این سیاهچاله بسیار پرجرم نیز به این دلیل برجسته است که وقتی این تیتان های کیهانی معمولاً در جهان محلی (و اخیر) یافت می شوند، حدود 0.1 درصد از جرم کهکشان میزبان خود را در اختیار دارند. این سیاهچاله عظیم جرمی معادل حدود 40 درصد جرم کهکشان میزبانش دارد.
دانشمندان انتظار دارند چنین سیاهچاله غول پیکری به شدت تغذیه کند و در نتیجه رشد کند. با این حال، این سیاهچاله گاز را با سرعت بسیار آهسته جذب میکند، حدود یک صدم حداکثر حد برافزایش ممکن برای سیاهچالهای به اندازه آن.
از آنجا که سیاهچاله ها دارای مرزهای بیرونی به نام “افق رویداد” هستند که نور را به دام می اندازند (و هر چیز دیگری که از آنها می گذرد)، مگر اینکه آنها به شدت از آن ماده تغذیه کرده و آن را روشن کنند، معمولا نامرئی هستند.
هنگامی که آنها توسط ماده در یک ابر مسطح به نام دیسک برافزایشی احاطه می شوند، که به تدریج آنها را تغذیه می کند، تأثیر گرانشی سیاهچاله های کلان جرم باعث اصطکاک عظیمی می شود که باعث درخشش این انبار کیهانی می شود. این گسیل به ما امکان می دهد سیاهچاله های کلان جرم را شناسایی کنیم.
با این حال، این سیاهچاله خفته بسیار متفاوت بود. این به این دلیل است که جرم عظیم آن کشش گرانشی عظیمی را برای آن به ارمغان می آورد که آن را قابل مشاهده می کرد.
رهبر تیم، ایگناس جودجدالیس از مؤسسه کیهانشناسی کاولی در کمبریج، در بیانیهای گفت: «اگرچه این سیاهچاله خفته است، اما بزرگی آن به ما امکان میدهد آن را شناسایی کنیم.» خواب آن به ما این امکان را داد که درباره جرم کهکشان میزبان نیز بیاموزیم.
کیهان اولیه حتی در کهکشان های نسبتا کوچک موفق به تولید برخی هیولاهای مطلق شد.
چرا سیاهچاله های هیولایی اولیه چنین مشکل بزرگی هستند؟
از زمانی که JWST رصدهای کیهان را در سال 2022 آغاز کرد، این ابزار قدرتمند سیاهچاله های بسیار پرجرم را در مراحل اولیه کیهان کشف کرد.
سیاهچاله های پرجرم تیتان های کیهانی با جرمی معادل میلیون ها یا حتی میلیاردها خورشید هستند. برخلاف سیاهچالههای با جرم ستارهای که هنگام فروپاشی ستارگان پرجرم تشکیل میشوند، تصور میشود که سیاهچالههای کلان پرجرم از طریق زنجیرهای از ادغام سیاهچالههای پرجرمتر بعدی و از رژیم غذایی ثابت گاز و غبار کهکشانهای میزبانشان رشد میکنند.
تخمین زده میشود که این فرآیند بیش از یک میلیارد سال طول بکشد تا یک سیاهچاله بسیار پرجرم با جرمی حتی در مقیاس پایینتر از این تودههای هیولا ایجاد شود. این بدان معنی است که مشاهده یک سیاهچاله بسیار پرجرم در تاریخ اخیر جهان 13.8 میلیارد ساله ما مشکل ساز نیست.
با این حال، یافتن این تیتانهای کیهانی توسط JWST زمانی که کیهان کمتر از یک میلیارد سال سن داشت، گاهی اوقات تا ۶۰۰ میلیون سال پس از انفجار بزرگ، مشکلساز است. بزرگی این سیاهچاله اولیه و این واقعیت که حتی از طریق تغذیه به سرعت در حال رشد نیست، این مشکل را گیج کننده تر می کند.

روبرتو مایولینو، عضو تیم و محقق Kavli، میگوید: «این امکان وجود دارد که سیاهچالهها «بزرگ زاده شوند»، که میتواند توضیح دهد که چرا JWST سیاهچالههای عظیم را در کیهان اولیه مشاهده کرده است. اما احتمال دیگر این است که آنها دوره های بیش فعالی را پشت سر می گذارند و به دنبال آن دوره های طولانی خواب را طی می کنند.
سیاهچاله ها آن را به لبه فشار می دهند تا تغذیه شود
مایولینو و همکارانش با اجرای شبیهسازی مکانیسمهای رشد سیاهچالههای کلان پرجرم در کیهان اولیه، دوباره مشکل سیاهچالههای کلان جرم را بررسی کردند. این تیم دریافت که محتملترین توضیح این است که سیاهچالهها میتوانند برای مدت کوتاهی از حدی که روی برافزایش گذاشته شده است فراتر روند.
این حد تغذیه به عنوان “محدودیت ادینگتون” شناخته می شود. این نشان میدهد که هر جرم آسمانی که به آرامی برافراشته میشود، به نقطهای میرسد که تشعشعاتی که از آن تغذیه میکند، مواد را به بیرون رانده میکند و عرضه غذا را قطع میکند.
این تیم بر این باور است که سیاهچاله های اولیه می توانند تحت امواج تغذیه مجدد یا “افزایش فوق العاده ادینگتون” قرار گیرند. در طول این دوره ها، سیاهچاله های حریص با سرعت فوق العاده شتابان رشد خواهند کرد. این بین 5 تا 10 میلیون سال طول خواهد کشید و پس از آن سیاهچاله به مدت 100 میلیون سال “خواب” خواهد داشت.
مایولینو میگوید: «توضیح یک سیاهچاله خفته با دورههای بیشفعالی غیر منطقی به نظر میرسد، اما این انفجارهای کوتاه به آن اجازه میدهند در حالی که بیشتر وقت خود را به چرت زدن میگذراند، به سرعت رشد کند.
دوره نهفتگی این سیاهچاله ها 10 تا 20 برابر بیشتر از مرحله برافروختگی ابر ادینگتون طول می کشد، به این معنی که ستاره شناسان بیشتر احتمال دارد که این تیتان های کیهانی را در حال چرت زدن ببینند تا هنگام شام.
کشف این سیاهچاله خفته تایتانیک پیشرفتی برای این نظریه است.
این سیاهچاله هیولایی اولیه ممکن است فقط نوک کوه یخ باشد، و تیم مشکوک است که جهان اولیه ممکن است پر از این غول های خفته باشد. متأسفانه، منفعل بودن این هیولاها تشخیص آنها را برای ستاره شناسان دشوار می کند.
مایولینو در پایان گفت: «احتمالاً اکثریت قریب به اتفاق سیاهچالههای بیرون در این حالت نهفته هستند – من از یافتن این سیاهچاله متعجبم، اما هیجانزده هستم که فکر میکنم تعداد بیشتری از سیاهچالهها میتوانیم پیدا کنیم.»



