تلسکوپ فضایی جیمز وب اولین انفجارهای ابرپرجرم سیاهچاله “فرارنده” را از طریق کهکشان های جغد کیهانی با سرعت 2.2 میلیون مایل در ساعت تایید کرد: “گیج کننده است!”

اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) به یک کشف واقعاً شگفتانگیز دست یافتهاند: سیاهچالهای فراری به اندازه 10 میلیون برابر خورشید که با سرعت حیرتآور 2.2 میلیون مایل در ساعت (1000 کیلومتر در ثانیه) در فضا پرتاب میشود.
نه تنها این باعث میشود که این اولین سیاهچاله پرجرم فراری تأیید شده باشد، بلکه این جرم یکی از سریعترین اجرام کشفشده است که از خانه خود میگذرد، یک جفت کهکشان به نام «جغد فضاییبا سرعتی 3000 برابر سرعت صوت در سطح دریا در اینجا روی زمین. اگر این به اندازه کافی شگفت انگیز نیست، سیاهچاله در حالی که دمی به طول 200000 سال نوری از گاز برافزایش و تشکیل ستاره را آغاز می کند، یک “پانچ” واقعی به اندازه کهکشان را به جلو می راند.
سیاهچاله های بسیار پرجرمکه می تواند به جرمی میلیاردها برابر خورشید برسد، معمولاً در قلب کهکشان های اصلی آنها یافت می شود که با گرانش بی اندازه خود بر آنها مسلط هستند. سرعت باورنکردنی این سیاهچاله عظیم به این معنی است که حدود 230000 سال نوری از مبدأ خود فاصله دارد.
ون داکوم گفت: “این تنها سیاهچاله ای است که دور از خانه قبلی خود کشف شده است.” این او را به بهترین نامزد تبدیل کرد [for a] سیاهچاله بسیار پرجرم، اما چیزی که گم شده بود تایید بود. تنها چیزی که ما واقعا داشتیم رگی بود که توضیحش به روش دیگری سخت بود. با JWST، ما قبلاً تأیید کردهایم که واقعاً یک سیاهچاله در نوک خط وجود دارد و با سرعت زیاد از میزبان سابق خود دور میشود.”
چگونه یک فراری را تشخیص دهیم
این سیاهچاله فوقالعاده فراری قبلاً تأیید شده بود اولین بار توسط ون داکوم و همکارانش شناسایی شد در سال 2023 با کمک تلسکوپ فضایی هابل، او متوجه شد که به نظر می رسد دنباله یک جسم عظیم است که از فضا می گذرد. البته، مانند همه سیاهچالهها، این مسیر توسط یک سطح به دام انداختن نور یک طرفه به نام افق رویداد محدود میشود که دیدن آن را سخت میکند.
“سیاهچاله، خوب، سیاه است – و تشخیص زمانی که در فضای خالی در حال حرکت است بسیار سخت است. دلیلی که ما آن جسم را مشاهده کردیم، تاثیر عبور سیاهچاله بر محیط اطرافش است: اکنون می دانیم که یک موج ضربه ای در گازی که در حال حرکت است ایجاد می کند، و این همان موج ضربه ای و موج ضربه ای است که در پشت سیاهچاله می بینیم.” “با JWST، ما جابجایی عظیم گاز را در بالای مسیری که سیاهچاله آن را فشار می دهد، تشخیص دادیم. سیگنال های شوک شفاف هستند و شکی نیست که اینجا چه خبر است.” گاز با سرعت صدها هزار مایل در ساعت (صدها کیلومتر در ثانیه) از سیاهچاله کلان پرجرم رانده می شود، یک نشانه دینامیکی که تیم با JWST دید.
ون داکام گفت: “سرعت گاز جابجا شده مستقیماً با سرعت سیاهچاله مرتبط است و بنابراین ما سرعت سیاهچاله را از داده های JWST تعیین کردیم.” این سیاهچاله با سرعت تقریبی 1000 کیلومتر در ثانیه، سریعتر از هر جسم دیگری در کیهان حرکت می کند.
چگونه یک سیاهچاله بسیار پرجرم سرکش می شود؟
ون دوکوم توضیح داد که دو مکانیسم ممکن میتواند منجر به بیرون راندن یک سیاهچاله بزرگ از قلب کهکشان خود شود. هر دو سناریو زمانی شروع میشوند که دو کهکشان با هم برخورد میکنند و شروع به ادغام میکنند و هر کدام سیاهچالهی عظیم خود را به درهم شکستن کیهان میآورند. هر دو مکانیسم زمانی فعال می شوند که سیاهچاله های پرجرم به مرکز یک کهکشان تازه تشکیل شده می رسند.
اولین مکانیسم این است که دو سیاهچاله با یکدیگر ادغام می شوند و این تابش گرانشی است [gravitational waves] منتشر شده در این ادغام شوک قدرتمندی به سیاهچاله تازه تشکیل شده وارد می کند. این ضربه می تواند سرعتی معادل 1000 کیلومتر بر ثانیه ایجاد کند که برای بیرون راندن سیاهچاله کافی است. دومی یک برهمکنش سه جسمی است. این زمانی اتفاق می افتد که یکی از دو کهکشان دارای یک جفت باشد سیاهچاله های دوتایی در مرکز آن هنگامی که سومین سیاهچاله وارد سیستم دوتایی می شود، ناپایدار می شود و یکی از سه سیاهچاله از سیستم خارج می شود.”
این تیم بر این باور است که این اولین سناریویی است که در این مورد سیاهچاله فوقالعاده فراری را توضیح میدهد. این منجر به کهکشانی می شود که فاقد یک سیاهچاله کلان جرم در مرکز خود است، که به گفته ون دوکوم بعید است که بر کهکشان مذکور تأثیر زیادی بگذارد. با این حال، این سیاهچاله عظیم میتواند تأثیر زیادی بر هر کهکشان دیگری که هنگام انفجار در فضا با آن مواجه شود، داشته باشد.
ون داکوم ادامه داد: «برخورد با کهکشانی دیگر بسیار دیدنی خواهد بود، بیشتر به دلیل موج ضربه ای بزرگی به اندازه کهکشان که قبل از سیاهچاله قرار دارد. “وقتی آن موج ضربه ای با گاز متراکم کهکشان دیگری برخورد می کند، آن گاز را فشرده کرده و به آن برخورد می کند و احتمالاً ستاره های جدید زیادی تشکیل می دهد. این یک نمایش کاملاً نمایشی خواهد بود!”
خوشبختانه، کهکشانهای دو حلقهای که جغد کیهانی را تشکیل میدهند، حدود 9 میلیارد سال نوری از ما فاصله دارند، به این معنی که حتی اگر این تیتان فضایی فراری به سمت ما حرکت کند، هرگز نباید نگران رسیدن آن به ما باشیم.
ادغام بین کهکشان ها رایج است و در طول عمر یک کهکشان بارها اتفاق می افتد. این بدان معنی است که سیاهچاله های پرجرم پرتاب شده نیز می توانند بسیار رایج باشند، اگرچه تعداد جمعیت بسته به نحوه مدل سازی این برخوردها متفاوت است.
ون داکام گفت: “ادغام ها در طول عمر یک کهکشان اغلب اتفاق می افتد؛ هر کهکشانی به اندازه و جرم کهکشان راه شیری چندین بار در طول عمر خود متحمل شده است. بنابراین سیاهچاله های دوتایی باید کاملاً منظم تشکیل شوند. چیزی که ما نمی دانیم این است که این دوتایی ها با چه سرعتی ادغام می شوند، اگر اصلاً وجود داشته باشد، و هر چند وقت یکبار شوک حاصل یک سیاهچاله را از بین می برد.” “نکته من تجربی است: اکنون که می دانیم چگونه آنها را جستجو کنیم، می توانیم نمونه های دیگری را پیدا کنیم – و سپس می توانیم مستقیماً از روی داده ها با شمارش تعداد گریزها به این سوال پاسخ دهیم. نکته مهم این است که گریزهای سیاه چاله تا کنون صرفاً در قلمرو تئوری بوده اند.” اگرچه سیاهچاله های پرجرم فراری مدت ها قبل از اینکه این کشف وجود آنها را تایید کند، توسط تئوری پیش بینی شده بود، اما این بدان معنا نیست که این اکتشافات پیچش های غیرمنتظره ای ایجاد نکرده است.
ون داکوم گفت: “همه چیز در مورد این تحقیق مرا شگفت زده کرد! هرگز انتظار نداشتم چنین چیزی را ببینم، و تایید آن با JWST بسیار شگفت انگیز بود.” “آنچه ما همچنین قدردانی نکردهایم این است که این سیاهچالههای فراری تا چه حد بر گازی که در حال حرکت هستند میگذارند. سپس بسیاری از ستارههای جدید از گاز شوکهشده، حدود 100 میلیون برابر جرم خورشید، تشکیل شدهاند. این حالت شکلگیری ستاره قبلا ناشناخته بود و منجر به دنبالهای از ستارگان دور از کهکشان میشود که ظاهراً در فضای خالی شکل گرفته است.”
محقق دانشگاه ییل توضیح داد که گام بعدی واضح برای تیم این خواهد بود که به دنبال نمونه های بیشتری از سیاهچاله ها در مسیر باشد.
ون داکوم توضیح داد: “برای دیدن آنها به تصاویری از فضا نیاز دارید: مسیر ما به این دلیل برجسته است که نوار باریکی دارد و در تصاویر زمینی غیرقابل تشخیص محو می شود.” “خوشبختانه، تصاویر میدان وسیع با کیفیت هابل، به لطف تلسکوپ فضایی رم و کمی تارتر، اقلیدس در گوشه و کنار هستند. استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشینی برای یافتن نوارهای نازک در داده های رم، پروژه ای عالی خواهد بود!”
تحقیقات این تیم به The Astrophysical Journal Letters ارسال شده است و در حال حاضر به عنوان یک مقاله بررسی شده در مورد arXiv.




