دانشمندان آلودگی هوا را از ورود مجدد موشک SpaceX در زمان واقعی اندازه گیری کردند: “قبل از این انجام نشده”

دانشمندان برای اولین بار ابری از هوای آلوده را که در اثر سوزاندن زباله های فضایی در جو زمین ایجاد می شود، در زمان واقعی مشاهده کردند. این اندازه گیری پیشگامانه به محققان شیمی اتمسفر کمک می کند تا واکنش های شیمیایی پیچیده ناشی از آلودگی هوای سمی ایجاد شده در هنگام ورود مجدد را کشف کنند که می تواند اثرات مخربی بر جو و آب و هوای زمین داشته باشد.
ابر لیتیومی در 20 فوریه 2025 پس از مرحله بالایی موشک فالکون 9 اسپیس ایکس کشف شد. بر فراز اروپا سقوط کردپراکندگی قطعات در سراسر لهستان تیمی از محققان موسسه فیزیک جوی لایب نیتس در آلمان این کشف را با استفاده از LIDAR، یک ابزار لیزری پالسی انجام دادند که عناصر شیمیایی خاصی را بر اساس فرکانس نور تحریک می کند.
وینگ میگوید: «ما فکر میکردیم که این فرصت خوبی است، بنابراین بادها را بررسی کردیم و از آنجایی که آنها مساعد به نظر میرسیدند، LIDAR را شلیک کردیم و شب بعد اندازهگیریها را انجام دادیم. هنگامی که ما داده ها را پردازش کردیم، سیگنال بسیار قوی را دیدیم، افزایش ده برابری در چگالی لیتیوم، تقریباً در ارتفاع مناسب در زمان مناسب.
وینگ توضیح داد که بیشتر موشک بر فراز سواحل ایرلند در ارتفاع حدود 60 مایلی (96 کیلومتری) بخار شد. سپس حدود 20 ساعت طول کشید تا توده هوای آلوده ایجاد شده توسط بادها از سراسر اروپای غربی به آلمان منتقل شود. از سوی دیگر، تکه های آوار، 930 مایل (1500 کیلومتر) از ایرلند تا غرب لهستان را در حدود دو و نیم دقیقه طی کردند.
برای تعیین اینکه آیا این جت واقعاً از ورود مجدد فالکون 9 به زمین آمده است یا خیر، محققان با استفاده از یک مدل گردش جوی جهانی از مرکز اروپا برای پیشبینیهای هوای میانبرد، دوباره محاسبه کردند. این مدل ستون را در تقاطع با مسیر ورود مجدد زباله های فالکون 9 در زمان دقیق قرار داد.
محققان بر روی لیتیوم تمرکز کردند زیرا به طور طبیعی در اتمسفر فقط در مقادیر کمی وجود دارد.
“ما معتقدیم که لیتیوم یک شاخص خوب است [human-made] وینگ گفت: «لیتیوم بسیار کمی در شهابسنگهای طبیعی وجود دارد. ما چیزی حدود 80 گرم در روز را در سطح جهانی محاسبه کردیم. اما در موشک فالکون 9، بدنه آلومینیومی-لیتیومی به اضافه باتری های لیتیومی حدود 30 کیلوگرم است.
در سال های اخیر، ورود مجدد زباله های فضایی به یک نگرانی فزاینده تبدیل شده است. با افزایش سرسام آور تعداد ماهواره های موجود در مدار طی دهه گذشته، میزان زباله های فضایی که در جو زمین می میرند نیز به همین نسبت افزایش یافته است. این توسط آژانس فضایی اروپا محاسبه شده است بیش از سه تکه زباله فضایی – ماهوارههای قدیمی، مراحل موشکهای سپری شده و انواع قطعات – هر روز مارپیچی به زمین بازمیگردند.
در یک سال، صدها تن زباله فضایی در جو می سوزد و مواد شیمیایی آزاد می کند که به طور طبیعی در آن وجود ندارد. مقدار کل زبالههایی که دوباره وارد میشوند، هنوز تنها بخش کوچکی از مقدار شهابسنگهای طبیعی است که سیاره ما با آنها مواجه میشود. اما دانشمندان بر این باورند که برخلاف سنگ های فضایی طبیعی، آلودگی هوا با زباله های فضایی ممکن است این پتانسیل را داشته باشد که به لایه اوزون محافظ جو آسیب برساند و تعادل حرارتی آن را تغییر دهد.
وینگ گفت تقریباً هیچ چیز در مورد اثرات لیتیوم بر فرآیندهای جوی شناخته شده نیست، زیرا بیشتر بحث های علمی تاکنون بر روی آلومینیوم، رایج ترین فلز در بدنه فضاپیماها متمرکز شده است. آلومینیوم در طی احتراق اتمسفر با اکسیژن واکنش میدهد و اکسید آلومینیوم یا اکسید آلومینیوم تولید میکند، یک ماده غبارآلود که به تخریب لایه ازن تسریع میبخشد و بازتابپذیری جو را تغییر میدهد و منجر به تغییرات دمایی بالقوه در زمین میشود.
وینگ گفت: «اندازه گیری آلومینیوم در واقع بسیار دشوار است. “این بسیار سریع با اکسیژن و در عرض یک میکروثانیه واکنش نشان می دهد. بنابراین در لحظه ای که آلومینیوم از بدنه موشک تبخیر می شود، اولین اتم اکسیژنی که پیدا می کند به آن متصل می شود.”
محققان می خواهند سعی کنند غلظت آلومینا را پس از ورود مجدد با ابزار LIDAR خود در آینده اندازه گیری کنند.
الویزا مار، پروفسور شیمی جو و کیفیت هوا در دانشگاه کالج لندن و یکی از محققین پیشرو در تحقیقات فضایی در مورد اثرات هوا pol، اظهار داشت: «این مطالعه نقطه عطفی مهم در نظارت بر تأثیر فعالیتهای بخش فضایی بر جو است، بهویژه با توجه به این که ورود مجدد فرسایشی در حال حاضر تنها روش قابل دوام و مقیاسپذیر برای پاکسازی مدارهای به هم ریختهتر است».
بینشهای حاصل از این مطالعه، و امیدواریم پیگیریهای مشابه و تحقیقات مرتبط، برای بهبود مدلهایی که برای تخمین تأثیرات زیستمحیطی جهانی ورود مجدد فضاپیما به آنها تکیه میکنیم، حیاتی هستند.»
دانشمندان سالها در مورد تأثیرات احتمالی افزایش مقادیر مجدد زبالههای فضایی بر جو گمانهزنی کردهاند. یک مطالعه در سال 2023 بر اساس اندازهگیریهای هواپیماهای ارتفاع بالا تأیید کرد که حدود ده درصد ذرات آئروسل در استراتوسفر، لایه دوم جو زمین در ارتفاعات بین 10 تا 50 مایلی، حاوی ذرات فلزی از ماهواره های سوخته مقاله جدید، برای اولین بار، یک ورود مجدد خاص به توده ای از آلودگی هوای جوی قابل مشاهده است.
وینگ گفت: «برای اولین بار، ما میتوانیم مستقیماً نشان دهیم که توانایی ردیابی و نظارت بر تودههای آلودگی از زبالههای فضایی تا یک بار ورود مجدد را داریم. “این یک پیشرفت کوچک در بخش مشاهده و محاسبات است. قبلا هرگز انجام نشده است.”
تیم لایبنیتس در آینده به مشاهدات خود ادامه خواهند داد. پس از افتتاحیه موفقیت آمیز در فوریه 2025 شاهین 9 با ورود مجدد، آنها یک ابزار جدید LIDAR را ایجاد کردند که به آنها اجازه می دهد رد چند ترکیب فلزی را به طور همزمان اندازه گیری کنند.
وینگ گفت: «ما لیتیوم را که نشانگر زبالههای فضایی است، سدیم را که نشانگر شهابسنگهای طبیعی است اندازهگیری میکنیم و همچنین تمام عناصر مختلف موجود در فضاپیما مانند مس، تیتانیوم، سیلیکون، طلا، نقره یا سرب را اسکن خواهیم کرد. “بنابراین ما واقعاً میتوانیم آنچه را که به اتمسفر میآید و اینکه چه مقدار از آن منشأ انسانزا دارد، اندازهگیری کنیم. به این ترتیب میتوانیم به همکارانمان که مدلهای اتمسفر و شیمیایی را انجام میدهند، اشاره کنیم تا بتوانیم بگوییم که ورود مجدد زبالههای فضایی چه تأثیراتی ممکن است بر استراتوسفر داشته باشد.”
را مطالعه کنید در ژورنال Nature-family Communications Earth & Environment در روز پنجشنبه 19 فوریه 2026 منتشر شد.




