چرا جهان از ماده تشکیل شده است؟ این آزمایشهای «ذرات شبح» ممکن است به ما در درک کمک کند

دانشمندان به لطف تجزیه و تحلیل ترکیبی جدید از دو آزمایش پیشرو نوترینو در جهان، یک گام به حل یک معمای ماندگار در فیزیک – که چرا جهان اصلاً حاوی ماده ای است- نزدیکتر شده اند.
با ترکیب نزدیک به 16 سال اندازهگیری، آزمایش NOvA در ایالات متحده و آزمایش T2K در ژاپن دقیقترین تصویر را از نحوه تغییر نوترینوها و دوقلوهای پادماده آنها در حین سفر ایجاد کردهاند. نتایج منتشر شده است در 22 اکتبر در ژورنال Nature، جستجو برای تفاوتهای ظریف در رفتار این ذرات را تشدید کنید – تفاوتهایی که ممکن است به توضیح اینکه چرا ماده بر ضد ماده در جهان اولیه غالب بود کمک کند.
مظنون اصلی واژگونی ترازو است نوترینویک ذره شبح مانند و تقریباً بدون جرم که در جهان نفوذ می کند اما به ندرت با چیزی تعامل دارد. به همین دلیل است که دانشمندان اغلب آنها را “ذرات روح” می نامند. فیزیکدانان مدتهاست به این فکر میکردند که آیا نوترینوها و پادنوترینوها به روشهایی متفاوت رفتار میکنند که آزمایشها میتوانند آن را تشخیص دهند. حتی یک تناقض ظریف به نام نقض CPمی تواند روشن کند که ماده چگونه لبه کیهانی خود را به دست آورده است.
اگرچه هنوز چیزهای زیادی برای فهمیدن وجود دارد، اما سوال تجربی حیاتی روشن است: آیا میتوانیم شکستن این تقارن را در نوترینوها ببینیم، و اگر چنین است، چقدر بزرگ است؟ رایان پترسوناستاد فیزیک در موسسه فناوری کالیفرنیا و یکی از رهبران تیم NOvA به Space.com گفت.
نوترینوها “طعم” را تغییر می دهند
بخشی از چیزی که نوترینوها را بسیار گریزان و جذاب می کند، توانایی آنها در تغییر هویتشان است. آنها در سه “طعم” وجود دارند و همانطور که در فضا حرکت می کنند بین این انواع در نوسان هستند زیرا هر طعم مخلوطی از سه حالت جرمی است. با حرکت نوترینوها، این حالت های جرم زمینی تغییر می کند و باعث می شود ذرات از طعمی به طعم دیگر تبدیل شوند.
“اگر فکر می کنید طعم ها مانند توت فرنگی، شکلات و وانیل هستند، مانند این است که در راه خانه، بستنی توت فرنگی تبدیل شده به شکلات را پیدا کنید.” بیانیه کلتک توضیح می دهد.
با ردیابی این تغییرات طعم، دانشمندان میتوانند تفاوتهای کوچک جرمی را که باعث نوسانات نوترینو میشود، اندازهگیری کنند و با مقایسه رفتار نوترینو با ضد نوترینو، میتوانند نقض CP را بررسی کنند.
برای انجام این کار، آزمایش NOvA (مخفف NuMI محور خاموش νه ظاهر) پرتوی از نوترینوها را از Fermilab در نزدیکی شیکاگو به یک آشکارساز در فاصله 500 مایلی (800 کیلومتری) در مینه سوتا شلیک کرد. در سراسر اقیانوس آرام، آزمایش T2K ژاپن (مخفف Tokai-to-Kamioka) پرتو خود را به فاصله 183 مایلی (295 کیلومتری) از مجتمع تحقیقاتی شتابدهنده پروتون توکای ژاپن به آشکارساز عظیم Super-Kamiokande که 0.6 مایل (حدود 1 کیلومتر) در زیر کوهی در کامیوکا مدفون شده بود فرستاد.
از آنجایی که آزمایشها در فواصل و انرژیهای مختلف عمل میکنند، هر کدام ویژگیهای مکمل نوسانات نوترینو را به تصویر میکشند. ترکیب داده های آنها به محققان این امکان را داد تا پارامترهای ظریفی را که نحوه تبدیل نوترینوها را کنترل می کنند، جدا کنند.
یک نتیجه کلیدی از تجزیه و تحلیل مشترک، اندازه گیری دقیق یکی از اساسی ترین پارامترهای نوسان است که به عنوان تقسیم جرم نوترینو شناخته می شود. این همکاری اکنون این مقدار را به تنها 2 درصد کاهش داده است و آن را به یکی از دقیق ترین اندازه گیری هایی که تاکنون گزارش شده است تبدیل کرده است.
پترسون گفت: «این مبنای همه اندازه گیری های دیگری است که ما انجام می دهیم. او افزود که این پیشرفت همچنین راه هایی را برای تعیین سلسله مراتب جرم نوترینو باز می کند، آرایش هنوز ناشناخته سه حالت جرم نوترینو.
از امروز، ما وجود سه خانواده نوترینو را می پذیریم که هر کدام با توده های متفاوتی مرتبط هستند. فدریکو سانچزفیزیکدان تجربی متخصص در فیزیک نوترینو و یکی از همکاران قدیمی T2K، به Space.com گفت. اما ما هنوز درک اساسی نداریم که چرا دقیقاً سه، به جای دو، چهار یا بیشتر وجود دارد – و چرا تفاوتهای انبوه آنها ارزشهای خاصی را که مشاهده میکنیم، میگیرد.»
وی افزود: «سلسله مراتب تودهای نه تنها سنگ بنای بسیاری از محاسبات و پیشبینیهای نظری است، بلکه نتیجه ملموسی را ارائه میدهد که میتواند مستقیماً با مدلهای موجود مقایسه شود».
سلسله مراتب جرم بر نحوه نوسان متفاوت نوترینوها و پادنوترینوها تأثیر می گذارد – بخش اصلی جستجو برای نقض CP. در آنچه که سلسله مراتب عادی نامیده می شود، یکی از سه «طعم» شناخته شده نوترینوها، نوترینوهای میون، راحت تر از همتایان ضد ماده خود، آنتی نوترینوهای میون، به پادنوترینوهای الکترونی تبدیل می شوند. در سلسله مراتب معکوس، این الگو معکوس است.
تحلیل مشترک جدید نمی تواند بگوید کدام سلسله مراتب را ترجیح می دهد. اما اگر دادههای آینده نشان دهند که سلسله مراتب معکوس شده است، پترسون میگوید مجموعه دادههای کنونی نشان میدهد که نوترینوها میتوانند تقارن CP را بشکنند. اگر این داده ها نشان دهند که سلسله مراتب عادی درست است، حتی به داده های بیشتری برای تفکیک اثرات رقیب نیاز خواهد بود.
“فیزیک نوترینو یک رشته عجیب است. جدا کردن اثرات بسیار دشوار است.” کندال ماناستاد دانشگاه ایالتی میشیگان و یکی از حامیان T2K، Caltech در بیانیه ای گفت. ترکیب تحلیل ها به ما امکان می دهد یکی از این اثرات را جدا کنیم و آن پیشرفت است.
یک “زبان” مشترک جدید برای علم نوترینو
فراتر از نتایج فوری فیزیک، محققان میگویند یکی از مهمترین دستاوردهای این همکاری، توسعه یک چارچوب مشترک اولیه بود – یک “زبان” مشترک برای چگونگی توصیف تعاملات نوترینو در آزمایشها.
اگرچه همه آزمایشها بر اساس فیزیک پایه یکسانی هستند، اما هر کدام تقریبها و انتخابهای روششناختی متفاوتی را براساس طراحی آشکارساز منحصر به فرد خود انجام میدهند. سانچز گفت، در میان مهمترین مفروضات مربوط به نحوه تعامل نوترینوها با ماده است که برای بازسازی دقیق انرژی آنها ضروری است و تعداد نوترینوها در یک انرژی معین تولید میشوند.
وی خاطرنشان کرد: حتی تفاوت های کوچک در این الگوها می تواند بر تفسیر الگوهای نوسان تأثیر بگذارد. با هماهنگ کردن این مفروضات، این همکاری یک الگوی شروع ایجاد کرد که آزمایشهای آینده میتوانند آن را اتخاذ کنند تا اطمینان حاصل شود که یافتههای آنها مستقیماً قابل مقایسه هستند.
سانچز به Space.com گفت: «دقت این اندازهگیریها بسیار مهم است، زیرا حتی ناهماهنگیهای ظریف میتواند نشان دهنده انحراف از مدل باشد – که احتمالاً فیزیک جدید را آشکار میکند. هر چه توافق دقیقتر باشد، مطمئنتر از صحت توضیحاتمان هستیم.»
زمان بندی بهتر از این نمی توانست باشد. دانشمندان می گویند که چنین چارچوب یکپارچه برای نسل بعدی آزمایش های فوق حساس، آزمایش نوترینو در عمق زیرزمینی، ضروری خواهد بود.تلماسه) در ایلینوی و داکوتای جنوبی و هایپر کامیوکنده در ژاپن در حال ساخت هستند و انتظار میرود در سال 2028 عملیاتی شوند. این آشکارسازهای نسل بعدی اندازهگیریها را بسیار حساستر از NOvA یا T2K میکنند و به طور بالقوه شواهد قطعی از نقض CP را در دهه آینده ارائه میدهند.
و اگر نوترینوها واقعاً رفتار متفاوتی با ماده و پادماده داشته باشند، دانشمندان ممکن است در نهایت دلیل طولانی مدت وجود جهان را به شکلی که امروز می شناسیم کشف کنند.
مطالعه بر روی این نتایج بود منتشر شده است در 22 اکتبر در مجله Nature.


