دانشمندان درهم تنیدگی کوانتومی “شحورآمیز” را در مقیاس های بسیار کوچک در پروتون های منفرد کشف کردند.

دانشمندان از برخورد ذرات پرانرژی برای مشاهده درون پروتون ها، ذرات موجود در هسته همه اتم ها، استفاده کرده اند. این برای اولین بار نشان داد که کوارک ها و گلوئون ها، بلوک های سازنده پروتون ها، پدیده درهم تنیدگی کوانتومی را تجربه می کنند.
درهم تنیدگی جنبهای از فیزیک کوانتومی است که میگوید دو ذره درهم تنیده میتوانند فوراً بر “وضعیت” دیگری تأثیر بگذارند، مهم نیست چقدر از هم جدا شدهاند – حتی اگر در طرفهای مقابل جهان باشند. آلبرت انیشتین نظریه نسبیت خود را بر این ایده استوار کرد که هیچ چیز نمی تواند سریعتر از سرعت نور حرکت کند، اما چیزی که باید ماهیت لحظه ای درهم تنیدگی را حذف کنید.
در نتیجه، انیشتین از این درهم تنیدگی چنان آشفته شد که آن را به عنوان “spukhafte Fernwirkung” یا “عمل شبح وار از راه دور” توصیف کرد. با این حال، علیرغم بدبینی انیشتین در مورد درهم تنیدگی، این پدیده “شیب آور” بارها و بارها تایید شده است. بسیاری از این بررسی ها شامل آزمایش فاصله های فزاینده ای است که در آن درهم تنیدگی را می توان نشان داد. این آزمایش جدید رویکرد مخالف را اتخاذ می کند، درهم تنیدگی را در فاصله ای به اندازه یک کوادریلیوم متر بررسی می کند و دریافت که در واقع در پروتون های منفرد رخ می دهد.
این تیم دریافت که اشتراک اطلاعاتی که درهم تنیدگی را تعیین می کند، در کل گروه های ذرات بنیادی به نام کوارک ها و گلوئون ها در یک پروتون رخ می دهد.
ژودونمینگ تو، عضو تیم و فیزیکدان آزمایشگاه بروکهاون، در بیانیه ای گفت: «قبل از انجام این کار، هیچ کس به درهم تنیدگی درون پروتون در داده های تجربی برخورد پرانرژی نگاه نکرده بود. برای دههها، ما دیدگاهی سنتی از پروتون به عنوان مجموعهای از کوارکها و گلوئونها داشتهایم و بر درک ویژگیهای به اصطلاح تک ذرهای، از جمله نحوه توزیع کوارکها و گلوئونها در داخل پروتون تمرکز کردهایم.
اکنون، با شواهدی مبنی بر درهم تنیدگی کوارک ها و گلوئون ها، این تصویر تغییر کرده است. ما یک سیستم بسیار پیچیده تر و پویاتر داریم.»
تحقیقات این تیم که اوج شش سال کار است، درک دانشمندان را از چگونگی تأثیر درهم تنیدگی بر ساختار پروتون ها ارتقا می دهد.
درهم تنیدگی بهم ریخته می شود
برای مطالعه ساختار داخلی پروتون ها، دانشمندان برخورد ذرات پرانرژی را که در تاسیساتی مانند برخورد دهنده بزرگ هادرون (LHC) رخ می دهد، بررسی کرده اند. هنگامی که ذرات با سرعت بسیار بالا با هم برخورد می کنند، سایر ذرات از برخورد منحرف می شوند مانند زباله هایی که از تصادف بین دو وسیله نقلیه پرتاب می شوند.
این تیم از تکنیکی استفاده کردند که در سال 2017 توسعه یافت که علم اطلاعات کوانتومی را برای برخورد الکترون-پروتون به کار میبرد تا تعیین کند چگونه درهم تنیدگی بر مسیر ذرات در حال جدا شدن تأثیر میگذارد. این تکنیک میگوید اگر کوارکها و گلوئونها با پروتونها درگیر شوند، این باید با بینظمی یا «آنتروپی» که در پاشیدن ذرات دختر دیده میشود آشکار شود.
تو میگوید: «به اتاق خواب بچهای بینظم فکر کنید، با ماشین لباسشویی و همه جا وسایل. آنتروپی در این اتاق بی نظم بسیار بالاست.
تضاد با این وضعیت، وضعیت آنتروپی پایین است، که شبیه به یک اتاق خواب منظم و مرتب است که در آن همه چیز در جای مناسب خود سازماندهی شده است. یک اتاق درهم و برهم نشان دهنده درهم تنیدگی است، اگر بخواهید.
دیمیتری خارزیف، نظریهپرداز آزمایشگاه بروکهاون، در بیانیهای گفت: «برای یک حالت درهمتنیده از کوارکها و گلوئونها، یک رابطه ساده وجود دارد که به ما امکان میدهد آنتروپی ذرات تولید شده در یک برخورد پرانرژی را پیشبینی کنیم.» ما این رابطه را با استفاده از داده های تجربی آزمایش کردیم.
برای بررسی اینکه چگونه ذرات پس از یک برخورد “بهم ریخته” می شوند، تیم ابتدا به داده های تولید شده توسط برخورد پروتون-پروتون انجام شده در LHC روی آوردند. سپس، در جستجوی دادههای «پاکتر»، محققان برخوردهای الکترون-پروتون انجام شده در شتابدهنده حلقه هادرون-الکترون (HERA) را از سال 1992 تا 2007 بررسی کردند.
این داده ها توسط تیم H1 و سخنگوی آن، و همچنین محقق Deutsches Elektronen-Synchrotron (DESY) استفان اشمیت، پس از جستجوی سه ساله در نتایج HERA ارائه شده است.
با مقایسه دادههای HERA با محاسبات آنتروپی، نتایج این تیم کاملاً با پیشبینیهای آنها مطابقت داشت و شواهد محکمی ارائه میکرد که کوارکها و گلوئونهای درون پروتونها حداکثر در هم تنیده شدهاند.
هارزیف گفت: «درهم تنیدگی فقط بین دو ذره اتفاق نمی افتد، بلکه بین همه ذرات اتفاق می افتد. حداکثر درهم تنیدگی درون پروتون در نتیجه برهمکنش های قوی ایجاد می شود که تعداد زیادی جفت کوارک-آنتی کوارک و گلوئون تولید می کند.
کشف حداکثر درهمتنیدگی کوارکها و گلوئونها در پروتونها میتواند کمک کند که چه چیزی این ذرات بنیادی را به عنوان بلوکهای سازنده هستههای اتمی کنار هم نگه میدارد.
کشف جزئیات درهم تنیدگی بین کوارک ها و گلوئون ها می تواند به دانشمندان کمک کند تا مشکلات عمیق تری را در فیزیک هسته ای کشف کنند، مانند اینکه چگونه بودن بخشی از هسته های اتمی بزرگتر بر ساختار پروتون ها تأثیر می گذارد. برای مثال، آیا قرار دادن یک پروتون در یک محیط هستهای با بار بالا که توسط پروتونها و نوترونهای برهمکنش زیادی احاطه شده است، درهمتنیدگی، فرآیندی به نام «دهمدوسی کوانتومی» را با تک تک پروتونها از بین میبرد؟
تو گفت: “برای پاسخ به این سوال، ما نیاز داریم که الکترون ها را نه تنها با تک تک پروتون ها، بلکه با هسته ها نیز برخورد کنیم.” استفاده از ابزارهای مشابه برای مشاهده درهم تنیدگی در یک پروتون جاسازی شده در یک هسته بسیار مفید خواهد بود – برای یادگیری نحوه تأثیرگذاری آن توسط محیط هسته ای.
این یکی از مطالعات کلیدی خواهد بود که توسط برخورد دهنده یون الکترون (EIC) آینده آزمایشگاه Brookhaven انجام شده است. به این ترتیب، این نتایج می تواند بخش مهمی از نقشه راه برای EIC باشد که قرار است در سال 2030 عملیاتی شود.
نگاهی به درهم تنیدگی در محیط هسته ای قطعاً به ما در مورد این رفتار کوانتومی – اینکه چگونه منسجم می ماند یا غیر منسجم می شود – به ما می گوید و ما در مورد چگونگی ارتباط آن با پدیده های سنتی فیزیک هسته ای و فیزیک ذرات که در حال حاضر هستیم، بیشتر خواهیم آموخت. تلاش برای حل کردن، تو نتیجه گرفت.
تحقیقات این تیم در مجله Reports on Progress in Physics منتشر شده است.



